Końcem 2025 r. została złożona do druku, a w styczniu obecnego roku pojawiła się na rynku wydawniczym książka wydana przez Stowarzyszenie Miłośników Jasła i Regionu Jasielskiego autorstwa Wiesława Hapa, jasielskiego historyka i regionalisty, prezesa SMJiRJ. Publikacja nosi tytuł: „Pensjonat” i „Gamrat”- jasielskie akcje Armii Krajowej.
Wiesław Hap poświęcił tematyce tych dwóch lokalnych akcji na przestrzeni kilku dziesięcioleci wiele artykułów i publikacji. Obecne, najnowsze opracowanie jest zebraniem ich wszystkich do wspólnego mianownika i jest najobszerniejszym kompendium wiedzy o tych dwóch z najważniejszych operacji dywersyjnych AK w regionie jasielskim w latach II wojny światowej z czasów okupacji niemieckiej.
W tej książce jej Autor opiera się na bogatym materiale źródłowym, w tym na relacjach i wspomnieniach bezpośrednich świadków. W tej opowieści o odwadze i patriotyzmie AK-owców, została opisana dynamika tych ważnych i brawurowych akcji zbrojnych – od momentu ich planowania, przez realizację, aż po dramatyczne chwile odwrotu i ukrywania się ich uczestników przed pościgiem wroga.
Bohaterami tej publikacji są żołnierze wojskowego pionu Polskiego Państwa Podziemnego SZP-ZWZ-AK, którzy przez cały okres okupacji niemieckiej nie pogodzili się z przegraną poniesioną w czasie polskiej wojny obronnej jesienią 1939 r. i nadal prowadzili walkę z wrogiem. Głównym tematem książki jest przybliżenie dwóch akcji – przeprowadzonej w sierpniu 1943 r. w Jaśle przez żołnierzy Kedywu Podokręgu Armii Krajowej Rzeszów, mającej na celu uwolnienie więźniów z niemieckiego więzienia oraz tej z grudnia 1943 r. polegającej na zdobyciu broni i amunicji przez żołnierzy Obwodu ZWZ-AK Jasło z niemieckiego magazynu w podjasielskich Krajowicach.
Jednak zanim Autor zaprosi Czytelnika do zgłębienia tematyki „Pensjonatu” i „Gamratu”, z racji tego, że ta druga była przeprowadzona przez żołnierzy jasielskiego Obwodu ZWZ-AK, przybliża zarys jego dziejów. Z kolei, biorąc pod uwagę fakt, iż wykonawcami śmiałego odbicia więźniów byli żołnierze Kedywu, to przedstawia krótką historią Ośrodka Kedywu Jasło-Krosno o kryptonimie „Olgierd”. Po tych wprowadzających w klimat książki informacjach Czytelnik może zapoznać się z zasadniczą częścią publikacji – genezą, przebiegiem i skutkami tych ważnych akcji dywersyjnych.
W książce można znaleźć też krótkie notki biograficzne najważniejszych osób związanych z opisywanymi akcjami oraz sporo przykładów jak upamiętniono i jak się je przypomina oraz ich uczestników, w tym poprzez corocznie organizowany Jasielski Marsz Wolności upamiętniający akcję „Pensjonat”.
Książka ma dużą wartość edukacyjną i wychowawczą. Spełnia też ważną rolę w dziele zachowania tożsamości lokalnej i pamięci o bohaterach Armii Krajowej na Podkarpaciu, w tym głównie na terenie Jasielszczyzny. Publikacja jest skierowana do szerokiego grona odbiorców, nie tylko do historyków, ale do każdego Czytelnika, w tym w sposób szczególny do młodzieży i harcerzy.
Publikacja jest starannie wydana, ma twardą oprawę zaprojektowaną przez Andrzeja Gawlewicza, cenionego architekta jasielskiego i I zastępcę prezesa SMJiRJ, liczy 150 stron, zawiera 128 fotografii, w tym archiwalnych, oraz obszerną bibliografię.
Książkę można nabyć w jasielskiej Księgarni „U Jacka” lub w cenie hurtowej w siedzibie SMJiRJ przy ul. Śniadeckich 15- obok stadionu „Czarnych” -oraz poprzez zamówienie drogą mailową lub pocztową (kontakt tel. 505 661 224).